แนะนำพิพิธภัณฑ์ วิวัฒนาการเงินตรา วิวัฒนาการการธนาคาร ต้นแบบธนาคารไทย ไทยพาณิชย์กับการก้าวสู่ยุคปัจจุบัน
บทนำ
เงินตราโลก
เงินตราสุวรรณภูมิ
เงินตราศรีเกษตร
เงินตราพนม
เงินตราทราวดี
เงินตราศรีวิชัย
เงินตราล้านนา
เงินตราล้านช้าง
เงินตราไทย
เงินตราบนเส้นทางการค้าสมัยโบราณ

ชนชาติไทย มีการผลิตเงินตราของตนเองขึ้นใช้ เป็นเวลานานแล้วเช่นกัน แต่การที่มีการอพยพเคลื่อนย้ายถิ่น และการสู้รบกับผู้มีอำนาจปกครอง เจ้าของถิ่นเดิม เป็นเวลานานติดต่อกัน จึงยากที่จะระบุได้ว่า มีมาตั้งแต่เมื่อใด และรูปร่างเป็นอย่างไร แต่ประมาณปลายพุทธศตวรรษที่ 18 ชนชาติไทยได้ตั้งมั่น อยู่ภาคเหนือตอนล่างของประเทศ หลังจากขับไล่ขอมออกไปแล้ว ได้เริ่มผลิตเงินตราขึ้นใช้ เรียกว่า “เงินพดด้วง”

ในระยะแรกๆ ที่ผลิตเงินพดด้วงขึ้นนั้น มีน้ำหนักมากถึง 4 บาท และมีขายาว เรียกว่า “เงินกำไล” ต่อมาภายหลัง เงินตราของอาณาจักรสุโขทัย อยุธยา และรัตนโกสินทร์ตอนต้น ต่างก็ผลิตเงินพดด้วง ที่มีขนาดเล็กลง หนักเพียง 1 บาท และใช้เป็นเงินมาตรฐาน


เงินพดด้วง ทำขึ้นจากแท่งเงิน ทุบปลายให้งอจรดกัน แล้วตอกตราประทับไว้ เป็นตราประจำแผ่นดิน และตราประจำรัชกาล ที่ผลิตเงินพดด้วงขึ้น

ในสมัยสุโขทัย เงินพดด้วงมีมากกว่า 2 ตรา ได้แก่ ตราช่อดอกไม้ ตราวัว กระต่าย ช้าง สิงห์ และหอยสังข์ เป็นต้น

มาในสมัยอยุธยา ตีตราเพียง 2 ตรา ได้แก่ตราจักร เป็นตราแผ่นดิน และตราอื่น ได้แก่ ดอกไม้ พระซ่อม พุ่มข้าวบิณฑ์ รัศมีเปลวเพลิง ครุฑ ช้าง หอยสังข์ ถ้าเป็นเงินพดด้วงขนาดเล็ก มักตีตราเดียว เช่น ช้าง และหอยสังข์กนก เป็นต้น

ส่วนสมัยกรุงธนบุรี ใช้ตราตรี และจักร ในขณะที่สมัยรัตนโกสินทร์ ใช้ตราบัวอุณาโลม ครุฑ ปราสาท และมหามงกุฎคู่กับตราจักร เป็นต้น รวมเวลาที่มีการใช้เงินพดด้วง เป็นเงินตราของประเทศไทย นานกว่า 700 ปีติดต่อกัน


ความเปลี่ยนแปลงของระบบเงินตราของไทยอย่างรุนแรง เกิดขึ้นในรัชกาลของพระบาทสมเด็จ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งมีชาวยุโรป เดินทางเข้ามาขอซื้อสินค้าไทย โดยเฉพาะข้าวเป็นอันมาก

การผลิตเงินตราของประเทศด้วยมือ ไม่สามารถทำได้ทัน ต่อความต้องการ เพื่อให้มีการผลิตเงินตราได้เร็วขึ้น นอกจากจะมีการนำเงินกระดาษ หรือ “หมาย” ออกใช้แล้ว ยังทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สั่งซื้อเครื่องมือทำเหรียญกษาปณ์ มาจากประเทศอังกฤษ และเริ่มผลิตเงินตราชนิดกลมแบนขึ้น แล้วนำออกใช้ มาตั้งแต่ พ.ศ. 2399

หลังจากนั้นเป็นต้นมา การผลิตเงินพดด้วง ก็ค่อยๆ ลดลง และเลิกผลิตโดยสิ้นเชิง ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยหันมาผลิตเหรียญเงินขึ้นแทน และนำธนบัตรเข้ามาใช้ ควบคู่กับเหรียญเงินเป็นครั้งแรก ใน พ.ศ. 2445 และหลังจากนั้นเป็นต้นมา ระบบการเงินของไทย ก็เริ่มจัดระเบียบ ให้สอดคล้องกับระบบการเงินสากล โดยมีเงินตราของประเทศประกอบด้วย เหรียญและธนบัตรมาจนปัจจุบัน


© สงวนลิขสิทธิ์ 2553 พิพิธภัณฑ์ธนาคารไทย