แนะนำพิพิธภัณฑ์ วิวัฒนาการเงินตรา วิวัฒนาการการธนาคาร ต้นแบบธนาคารไทย ไทยพาณิชย์กับการก้าวสู่ยุคปัจจุบัน
บทนำ
วิวัฒนาการการธนาคาร
สยามกับการเข้าสู่ระบบธนาคาร
พระบิดาแห่งธนาคารไทย

พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นมหิศรราชหฤทัย เสนาบดีกระทรวงพระคลังมหาสมบัติ พระบิดาแห่งการธนาคารไทย ผู้ทรงมีพระดำริ ริเริ่มตัดสินพระทัย ตั้งธนาคารพาณิชย์ ของชาวไทยขึ้น เป็นแห่งแรกของประเทศไทย ใน พ.ศ. 2449


กรมหมื่นมหิศรราชหฤทัย ทรงมีพระนามเดิมว่า พระองค์เจ้าไชยันตมงคล โอรสในพระบาทสมเด็จ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาห่วง เมื่อวันจันทร์ขึ้น 13 ค่ำ เดือน 3 พ.ศ. 2408

เมื่อทรงเจริญพรรษา ได้เข้ารับราชการ สนองพระเดชพระคุณ เป็นราชองครักษ์ แล้วย้ายมารับราชการ ในกรมราชเลขานุการ ด้วยพระอุตสาหะวิริยะ จึงทรงดำรงตำแหน่งสูงขึ้นเรื่อยมา จนเป็นรองเสนาบดี และเสนาบดีกระทรวงวัง ตามลำดับ

ด้วยพระปรีชาสามารถ ในกิจการทั้งปวง ใน พ.ศ. 2438 เมื่อทรงมีพระชนม์เพียง 30 พรรษา จึงได้เฉลิมพระยศเป็น พระองค์เจ้าต่างกรม มีพระนามตามจารึก ในพระสุพรรณบัฎว่า “พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นมหิศรราชหฤทัย มุกสิกนาม ทรงศักดินา 150,000” ในด้านการทหารนั้น ทรงดำรงพระยศเป็น นายพันเอกราชองครักษ์ หลังจากได้รับการสถาปนา และทรงกรมแล้ว ก็ย้ายมาดำรงตำแหน่ง เสนาบดีกระทรวงพระคลังมหาสมบัติ และได้โดยเสด็จ พระบาทสมเด็จ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อครั้งเสด็จประพาสยุโรปครั้งแรก พ.ศ. 2440 ด้วยพระองค์หนึ่ง

ระหว่างทรงงานที่กระทรวงพระคลังมหาสมบัตินี้ ทรงปรับปรุงระบบหน่วย และมาตราเงินไทย จากเดิมซึ่งมีเป็นจำนวนมาก ให้เหลือเพียง 2 หน่วย เป็น “บาท” และ “สตางค์” ทำให้การจัดทำ บัญชีงบดุล สามารถลงบันทึก หน่วยของเงินตราได้ง่ายขึ้น รวมทั้งจัดพิมพ์ธนบัตรขึ้นใช้

งานสำคัญอีกอย่างหนึ่งได้แก่ ความพยายามที่จะให้มี ธนาคารกลางของประเทศขึ้น เพื่อดูแลระบบการเงินของประเทศ แต่โดยที่ประเทศไทยยังขาดความพร้อมอยู่มาก จึงทรงหันไปตั้ง ธนาคารพาณิชย์ขึ้น ทดลองดำเนินงาน โดยเรียกว่า “บุคคลัภย์” ใน พ.ศ. 2447

เมื่อกิจการธนาคารพาณิชย์ ที่ชื่อว่าบุคคลัภย์ ดำเนินการได้ผลดี จึงทรงขอพระราชทาน พระบรมราชานุญาต ตั้งเป็น “บริษัทแบงก์สยามกัมมาจล” เมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม ร.ศ. 125 และได้รับพระบรมราชานุญาต ให้รับจดทะเบียนเป็นธนาคาร ได้เมื่อวันที่ 30 มกราคม พ.ศ. 2449


หลังจากนั้นเป็นต้นมา แบงก์สยามกัมมาจล ก็เติบโตเรื่อยมา โดยมีการเปลี่ยนชื่อเป็น ธนาคารไทยพาณิชย์ และดำเนินธุรกิจมาจนปัจจุบัน

นับว่ากิจการธนาคารของประเทศไทย ที่ได้เจริญงอกงาม แตกกิ่งก้าน มีสาขาไปทั่วประเทศไทยทุกวันนี้ เกิดขึ้นและเจริญขึ้นได้ ก็ด้วยพระดำริริเริ่ม และความกล้าที่จะลงมือทำ ในสิ่งที่ได้ตริตรอง และวางแผนไว้ดีแล้ว ของพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นมหิศรราชหฤทัยโดยแท้ ที่ตัดสินพระทัย หว่านเมล็ดพืชแห่งกิจการธนาคารพาณิชย์ ลงบนพื้นดินอันอุดม ที่มีชื่อว่าประเทศไทย จนเป็นต้นตอ และรากเหง้าของกิจการธนาคารพาณิชย์ ที่มีบทบาทที่สำคัญ ต่อเศรษฐกิจของประเทศ มาจนทุกวันนี้ นับได้ว่าพระองค์ทรงเป็นพระบิดาแห่งการธนาคารไทยโดยแท้


© สงวนลิขสิทธิ์ 2553 พิพิธภัณฑ์ธนาคารไทย