แนะนำพิพิธภัณฑ์ วิวัฒนาการเงินตรา วิวัฒนาการการธนาคาร ต้นแบบธนาคารไทย ไทยพาณิชย์กับการก้าวสู่ยุคปัจจุบัน
บทนำ
ยุึคบุคคลัภย์
ยุคบริษัทแบงก์สยามกัมมาจลทุนจำกัด
ยุคธนาคารไทยพาณิชย์
ประวัติธนาคารไทยพาณิชย์ ช่วง 50-100 ปี
ธนาคารไทยพาณิชย์กับการพัฒนาการธนาคารพาณิชย์ไทย
ธนาคารออมสิน
ธนาคารแห่งประเทศไทย

การเรียนรู้ประวัติ และวิวัฒนาการ ของระบบธนาคารพาณิชย์ ในประเทศไทย คือการศึกษา เรียนรู้ประวัติ ของธนาคารไทยพาณิชย์ หรืออาจจะกล่าวว่า การเรียนรู้ประวัติ ของธนาคารไทยพาณิชย์ คือการเรียนรู้ประวัติ และวิวัฒนาการของระบบ ธนาคารพาณิชย์ในประเทศไทย ทั้งนี้ก็เนื่องจาก ธนาคารไทยพาณิชย์ มีกำเนิดจากแบงก์สยามกัมมาจล ทุนจำกัด ธนาคารพาณิชย์แห่งแรกของประเทศไทย ที่มีประวัติย้อนหลังไปเริ่มต้นใน พ.ศ. 2449

กิจการธนาคารพาณิชย์ในประเทศไทย เริ่มต้นขึ้นใน พ.ศ. 2431 โดยมีสาขาธนาคารพาณิชย์จากต่างประเทศ เข้ามาเปิดดำเนินการ เพื่ออำนวยความสะดวก ให้แก่การค้าระหว่างประเทศ การซื้อขาย เรียกเก็บเงินตามตั๋วแลกเงิน และเอกสารการแลกเปลี่ยนเงินตรา ซึ่งเป็นกิจการของชาวต่างประเทศเป็นส่วนใหญ่เป็นสำคัญ การประกอบธุรกิจ ธนาคารพาณิชย์ในขณะนั้น จึงกระทำในกรุงเทพฯ หรือในจังหวัดที่มีธุรกิจ ที่ธนาคารให้ความสนใจ จะดำเนินงานสูงเท่านั้น ระบบธนาคารสาขา จึงไม่มีการพัฒนาขึ้นมา เพื่อกระจายการให้กู้ยืม การลงทุนและบริการด้านอื่น ๆ ในท้องถิ่น โดยพิจารณาจากสภาพคล่อง อัตราความเสี่ยง เป็นต้น

ครั้นต่อมาใน พ.ศ. 2449 แบงก์สยามกัมมาจล ทุนจำกัด หรือธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด ปัจจุบัน จึงได้เปิดดำเนินงาน เมื่อปรากฏว่าชาวไทย ก็สามารถบริหารงานได้ราบรื่น และกิจการเจริญขึ้นแล้ว จึงมีพ่อค้าชาวจีน คหบดีชาวไทยร่วมกัน ตั้งธนาคารพาณิชย์ขึ้น ดำเนินงานหลายแห่งตั้งแต่ พ.ศ. 2450 เป็นต้นมา

จึงกล่าวได้ว่าตั้งแต่ พ.ศ. 2450 เป็นต้นมา ระบบธนาคารพาณิชย์ในประเทศไทย ประกอบด้วย สาขาธนาคารพาณิชย์ต่างประเทศ ธนาคารสยามกัมมาจล ทุนจำกัด และธนาคารของพ่อค้าจีนในประเทศไทย รวม 7 แห่ง ดำเนินงานโดยไม่มีสาขาใด ๆ

จนกระทั่งใน พ.ศ. 2455 แบงก์สยามกัมมาจล ทุนจำกัด หรือธนาคารไทยพาณิชย์ จึงเปิดสาขาตัวแทนขึ้น ในที่ทำการเดียวกันกับแบงก์ยู่เส็งเฮง หรือต่อมาคือ บริษัทแบงก์จีนสยามทุนจำกัด ที่ท่าน้ำถนนราชวงศ์ ธนาคารไทยพาณิชย์ จึงเป็นธนาคารแรกที่นำเอา “ระบบธนาคารสาขา” เข้ามาสู่ระบบ ธนาคารพาณิชย์ในประเทศไทย

นอกจากนี้ ในด้านการประกอบธุรกิจ ธนาคารพาณิชย์นั้น ธนาคารไทยพาณิชย์ ยังได้นำเอาประเภทธุรกิจใหม่ เข้ามาดำเนินการ ได้แก่ บริการเงินฝากออมทรัพย์ หรือที่เรียกว่า “เงินฝากสงวนทรัพย์” ใน พ.ศ. 2453 ซึ่งนอกจากจะเป็น การส่งเสริมการออมของประชาชน ให้มีเงินใช้จ่ายยามจำเป็นแล้ว ในด้านของธนาคารเองก็ช่วยให้ มีฐานะของเงินทุนหมุนเวียนดีขึ้นอีกด้วย

ในการดำเนินงานของ ธนาคารพาณิชย์ของบรรดาพ่อค้าชาวจีน ซึ่งตั้งขึ้นใน พ.ศ. 2450 นั้น โดยที่บุคคลเหล่านี้ มีความรู้ในด้านการค้าขาย โดยเฉพาะการส่งสินค้าการเกษตร เช่น ข้าว ไม้สัก ดีบุก ไปขายต่างประเทศ ดังนั้นธุรกิจสำคัญของ ธนาคารพาณิชย์ที่ตั้งขึ้นใหม่เหล่านี้ จึงดำเนินธุรกิจ ด้านการค้าระหว่างประเทศเป็นสำคัญ โดยมีทุนดำเนินงานไม่สูงนัก

อย่างไรก็ดี ในระหว่าง พ.ศ. 2452 ถึง พ.ศ. 2455 นั้น การทำนาของประเทศไทย ไม่ได้ผลติดต่อกัน โรงสีข้าวและการค้าข้าวในประเทศ ต้องล้มเลิกกิจการไปเป็นจำนวนมาก ปริมาณการส่งข้าว ออกไปยังต่างประเทศ จึงลดลงอย่างรุนแรงและติดต่อกันหลายปี เกิดภาวะเศรษฐกิจตกต่ำ ขึ้นในประเทศไทย การค้าระหว่างประเทศ จึงซบเซาลงติดต่อกันหลายปี

ภาวะที่กล่าว มีผลกระทบต่อธนาคารพาณิชย์ ที่ทำธุรกิจด้านการค้าต่างประเทศ เป็นสำคัญอย่างรุนแรง โดยเฉพาะธนาคารพาณิชย์ที่ตั้งขึ้นใหม่ และเมื่อลูกค้าของธนาคารล้มละลายลง เป็นจำนวนมาก ธนาคารมีทุนดำเนินงานน้อย ขาดพนักงานที่มีความรู้ความสามารถ และประสบการณ์ ในด้านการธนาคารและการเงินระหว่างประเทศ

ธนาคารเหล่านี้ จึงไม่สามารถดำเนินการต่อไปได้ ต้องปิดกิจการลง ซึ่งมีผลกระทบ ต่อความเชื่อของสาธารณชน ต่อธุรกิจธนาคารพาณิชย์ อย่างรุนแรง กิจการธนาคารพาณิชย์ ที่มีชาวไทยดำเนินงาน จึงชะงักและหดตัวลง เป็นเวลานานถึงสองทศวรรษต่อมา

การที่ธนาคารพาณิชย์ ต้องล้มละลายและปิดกิจการลง จนเป็นผลกระทบ ต่อประชาชนอย่างรุนแรงในครั้งนั้น ทำให้พระบาทสมเด็จ พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีพระราชดำริ ที่จะให้มีสถานที่ สำหรับรับฝากเงินของราษฎร ที่ปลอดภัย และช่วยให้ราษฎร์ไม่สุรุ่ยสุร่ายขึ้น จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตราพระราชบัญญัติ คลังออมสินขึ้น เมื่อวันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2455 และเปิด “คลังออมสิน” ขึ้นดำเนินงาน ในวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2456 ที่สำนักงานคลังออมสินในพระบรมมหาราชวัง โดยกระทรวงพระคลังมหาสมบัติเป็นผู้ควบคุม

ส่วนเงินทุนดำเนินงานนั้น พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาพระราชทาน พระราชทรัพย์ส่วนพระองค์มาให้ เป็นจำนวน 100,000 บาท กิจการธนาคารออมสินจึงเริ่มต้นขึ้น ในประเทศไทยตั้งแต่ พ.ศ. 2456 เป็นต้นมา

© สงวนลิขสิทธิ์ 2553 พิพิธภัณฑ์ธนาคารไทย